Era świadomego wyboru
Wybór tej lub tamtej religii, małżeństwa lub wspólnego życia, posiadania dzieci lub nie, stylu ubierania się, jedzenia, wszelkiego rodzaju produktów daje nam wiele możliwości. Era świadomego wyboru stawia przed nami pewne wyzwanie. Wyzwanie, które wymaga podejmowania decyzji. W mnogości tych decyzji możemy nie tylko zatracić sens, ale także zbudować błędną narracje. Poniżej przedstawiam Model Podejmowania Decyzji, a właściwie proces, który przygotowuje do świata, w którym jest tak wiele opcji i wyzwań.
1. Zapisz
- Zapisuję co zadziałało.
- Zapisuję co nie zadziałało.
Oprócz smutnego faktu, że historia należy do tych, którzy mogą ją spisać, musimy wziąć pod uwagę, że ci którzy ją spisują, uwzględniają fakty potwierdzające własną wersję wydarzeń(czyli opisują co się udało), nie podają pełnego obrazu sytuacji, co się nie udało. W modelu podejmowania decyzji pokazuje obie alternatywy. Dlatego tak ważne jest zapisywanie. Dla mnie pisanie to poznawanie siebie, refleksja myśli, lepsze rozumienie swoich emocji, a także perspektywa przyczyn i konsekwencji.
Profesor Jamesa W. Pennebaker’a, Kathleen Adams i Diana Raab określili termin Terapia przez pisania. Po wielu latach badań udowodniono, że „Metoda pisania ekspresywnego jest skuteczna w radzeniu sobie z emocjami, z trudnymi wydarzeniami z przeszłości, w poznawaniu siebie i transformowaniu emocji i interpretacji zdarzeń”.
Pisanie dziennika z świadomą intencją praktykuje od dawna. Postanowiłem również to intencjonalne działania wykorzystać w Modelu Podejmowania Decyzji, którego proces opiera się na dwóch alternatywach. Nie ukrywa co kryje się za sukcesem, z czego się zrezygnowało, jakie się poniosło straty i porażki. Rzadko kto pokazuje proste kroki, które pozwoliły utrzymać się na kursie, a częściej te skomplikowane i najbardziej sensacyjne momenty. Dlatego gdy podjęta decyzja okazała się dobra – zapisuje co zadziałało, a gdy decyzja, którą podjąłem okazała się zła – zapisuję co nie zadziałało.
W tym kroku warto uważać na „Efekt potwierdzenia (błąd konfirmacji) to skrzywienie poznawcze, które powoduje, że zamiast dociekać obiektywnej prawdy, szukamy argumentów na potwierdzenie tego, w co wierzymy.” Efekt potwierdzenia może przejawiać się w następujących skłonnościach:
- Poszukiwaniu i preferowaniu dowodów potwierdzających nasze poglądy.
- Trwalszym zapamiętywaniu informacji zbieżnych z naszymi poglądami.
- Interpretowaniu dowodów na korzyść konkretnej tezy (szczególnym przypadkiem jest stosowanie absurdalnego wyjaśnienia, że wyjątek potwierdza regułę).
- Ignorowaniu danych nie pasujących do naszego światopoglądu.
2. Niewiadoma
- Dobry wzorzec/eliminacja.
- Wpływ środowiska/innych/błędnego planowania.
Uwzględnij niewiadomą. Jest to naturalny czynnik procesu. Niewiadoma zawsze występuje. Wiem, że mogę zabezpieczyć się na wiele różnych sposobów, buduje czarne scenariusze i przewiduje. Efektem tego jest, że gdy przesadzę, tracę niepotrzebnie czas. W prawdziwym życiu sama wiedza nie wystarczy. Nawet najlepsze przygotowanie nie jest ważniejsze od rezultatów i konsekwencji, które wynikają z działania. Dopiero wtedy widzę, że skutki moich decyzji wypierają logikę! Dlatego gdy podjęta decyzja okazała się dobra – uwzględniam wzorzec, sprawdzam co wyeliminowałem, a gdy decyzja, którą podjąłem okazała się zła – uwzględniam czy było to zależne od mnie, czy wpływ miało na to środowisko, inni lub błędnie coś zaplanowałem.
3. Mechanizm
- Nawyki rutyny.
- Korekta i kolejna próba.
Aby dokonać świadomego wyboru wykorzystuję dostępne zasady pochodzące z różnych źródeł i tworzę z nich zbiór swoich własnych, po które sięgam za każdym razem, gdy natrafiam na kolejne prawidłowości. Dzięki temu mogę wiele rzeczy zautomatyzować, łączyć wzorce i budować kolejne w obliczu nowych wyzwań. Natomiast w przypadku, gdy konsekwencje okazują się inne od zakładanych, korzystam z drugiej alternatywy. Gdy ponoszę porażkę, diagnozuje problem, projektuje nowe rozwiązanie i podejmuje kolejną próbę. Model Podejmowania Decyzji uwzględnia proces długoterminowy, a zatem konsekwencje decyzji mogą nie być w początkowej fazie zauważalne. Dlatego gdy podjęta decyzja okazała się dobra – tworzę nawyki i rutyny, a gdy decyzja, którą podjąłem okazała się zła – poddaję ją pod korektę i podejmuję kolejną próbę.
4. Asymetrie
- Budujesz mocne strony.
- Poznajesz słabe strony.
Czwartym krokiem do świadomego wyboru są asymetrie. Z moich doświadczeń wynika, że czasami za bardzo analizuje schematy i wzorce, oddzielam prawdę od fałszu, a mniej skupiam się na konsekwencji własnych działań. Potem okazuje się, że najważniejsze nie jest samo zdarzenie tylko jego konsekwencje, czyli to co mnie w jego wyniku spotyka (korzyść lub strata). To są właśnie asymetrie. Przeważnie jedna ze stron przeważa. Dlatego gdy podjęta decyzja okazała się dobra – buduje mocne strony i dobre wzorce, a gdy decyzja, którą podjąłem okazała się zła – poznaje swoje słabe strony i jednocześnie uczę się autorefleksji.
Gdy podjęta decyzja była dobra – zapisuje to co zadziałało, uwzględniam wzorzec, sprawdzam co wyeliminowałem – tworzę nawyki i rutyny – buduje mocne strony i dobre wzorce.
Gdy podjęta decyzja była zła – zapisuję co nie zadziałało – uwzględniam czy było to zależne od mnie, czy wpływ miało na to środowisko, inni ludzie lub czy błędnie to zaplanowałem – poddaję ją pod korektę i podejmuję kolejną próbę – poznaje swoje słabe strony i jednocześnie uczę się autorefleksji.
Model podejmowania decyzji uczy świadomego wyboru
Rola świadomego wyboru w procesie podejmowania decyzji jest złożona. Przedstawiony tu model charakteryzuje się otwartością i ciekawością poznania siebie, co prowadzi do skutecznej regulacji emocji. Ponieważ uwzględnia nie tylko dobre decyzje, ale także te złe, które nadmiernie uważamy za negatywne. Zauważyłem, że praktykując ten proces zmieniłem przekonania związane z samym sobą. Mówię do siebie dobrze. Pomaga mi to zmienić zarówno sposób myślenia, a także wzmacnia nastawienie na rozwój. W efekcie nie skupiam się wyłącznie na subiektywnym poczuciu iluzji, które wywołane jest przez osobistą narrację, ale łączę różne doświadczenia w spójną, jednolitą całość. Dopiero gdy ta narracja staje się obiektywna, uderza mnie jej prawdziwość.
Model Podejmowania Decyzji służy nie tylko do podejmowania trafnych decyzji, ale zrozumienia co kryje się za tymi wyborami. Czasem jest to tylko wierzchnia warstwa. Np. za stwierdzeniem „chcę więcej zarabiać”, nie kryją się pieniądze i materializm, ale poczucie bezpieczeństwa. Dlatego możemy czasem spędzić całe lata na budowaniu fałszywego obrazu, a tak naprawdę są to głębsze potrzeby. Tak jakbyśmy ciągle stali obok tego, ale tego nie widzimy. Od wszystkiego płacimy podatek i to nie w sensie pieniężnym. Np. Oczekiwanie to podatek od podróżowania. Stres i problemy to podatki związane z sukcesem. Dlatego celem Modelu Podejmowania Decyzji jest świadomy wybór, a także bilans, który jest skutkiem podejmowania tych wyborów. Tak więc zarówno te dobre jak i złe decyzje są zarówno naszą siłą i słabością, dlatego warto poświęcić im należytą refleksję.
W myśl cytatu Seneki „Wierz mi lepiej jest sporządzić bilans dotyczący własnego życia, niż rynku zbóż.”